तथागत गौतम बुद्ध
इ.स.पू. ५६३ – इ.स.पू. ४८३
करुणा, अहिंसा आणि मध्यम मार्गाचे प्रणेते; बौद्ध धर्माचे संस्थापक.
परिचय
सिद्धार्थ गौतम, ज्यांना तथागत गौतम बुद्ध म्हणून ओळखले जाते, ते एक महान तत्त्वज्ञ, समाजसुधारक आणि बौद्ध धर्माचे संस्थापक होते. त्यांचा जन्म लुंबिनी (आजचे नेपाळ) येथे शाक्य कुळात झाला. त्यांनी राजवैभव सोडून सत्याचा शोध घेतला आणि बोधगया येथे ज्ञानप्राप्ती केली.
जीवनचरित्र
सिद्धार्थ गौतम यांचा जन्म इ.स.पू. ५६३ मध्ये लुंबिनी येथे राजा शुद्धोदन आणि राणी महामाया यांच्या पोटी झाला. लहानपणापासूनच त्यांना जीवनातील दुःखाचे प्रश्न भेडसावत होते. वयाच्या २९ व्या वर्षी त्यांनी राजवाडा, पत्नी यशोधरा आणि पुत्र राहुल यांचा त्याग केला आणि सत्याच्या शोधात निघाले.
वर्षांच्या तपश्चर्येनंतर बोधगया येथे बोधिवृक्षाखाली त्यांना ज्ञानप्राप्ती झाली. त्यानंतर त्यांनी सारनाथ येथे पहिला उपदेश दिला, ज्याला "धम्मचक्र प्रवर्तन" म्हणतात. त्यांनी चार आर्यसत्ये आणि अष्टांगिक मार्ग सांगितला.
त्यांनी जातिभेद, अस्पृश्यता आणि स्त्री-पुरुष भेदभावाला विरोध केला. त्यांच्या संघात सर्व जातींच्या लोकांना प्रवेश होता. त्यांनी कुशीनगर येथे इ.स.पू. ४८३ मध्ये महापरिनिर्वाण प्राप्त केले.
प्रमुख कार्य व साहित्य
बुद्धांनी त्रिपिटक (विनयपिटक, सुत्तपिटक, अभिधम्मपिटक) या ग्रंथांचा आधार घातला. त्यांनी बौद्ध संघाची स्थापना केली ज्यात भिक्खू, भिक्खुणी, उपासक आणि उपासिका यांचा समावेश होता. त्यांनी अहिंसा, करुणा आणि मध्यम मार्गाचा प्रसार केला. जातिव्यवस्थेला आव्हान देऊन समतेचा संदेश दिला.
प्रसिद्ध विचार
"आपण जे विचार करतो, तेच आपण बनतो."
"द्वेषाने द्वेष संपत नाही; प्रेमानेच द्वेष संपतो – हा शाश्वत नियम आहे."
"स्वतःवर विजय मिळवणे हे हजारो शत्रूंवर विजय मिळवण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे."
"तुमचे स्वतःचे दीपक व्हा."
संबंधित स्थळे
लुंबिनी
जन्मस्थान
नेपाळ
बोधगया
ज्ञानप्राप्तीचे स्थान
बिहार, भारत
सारनाथ
पहिल्या उपदेशाचे स्थान
उत्तर प्रदेश, भारत
कुशीनगर
महापरिनिर्वाणाचे स्थान
उत्तर प्रदेश, भारत